دفتر آموزشی من

آموزش مفاهیم ومهارتهای علوم تجربی

آموزش کارآمد آموزش مفاهیم فصل ششم آموزش مفاهیم ومهارتهای علوم تجربی اهمیت آموزش علوم تجربی امروزه درهمه کشورها، به مسأله آموزش علوم اهمیت زیادی داده می شود ، زیرادانشمندان ، مهندسان ، تکنسین هاوگردانندگان چرخ های صنعت درآینده ، امروزپشت میزهای کلاس شمانشسته اندوایجادآمادگی های لازم درآنان ، برعهده شماست . (16- مقدمه ) یکی ازویژگی های بارزانسان کنجکاوی است که ازدوران کودکی تاپایان عمر، همواره اورابه دانستن وکشف حقایق وپرده برداری ازمجهولات سوق می دهد . این نیروی درونی ، تکاپوی انسان رابرای کسب علم وگریز از جهل افزون می کند . آن چه امروزازدانش بشری دردسترس ماست ، حاصل تلاش انسان های گذشته در اثر همین نیروی درونی خدادادی است وبی تردیدبسیاری ازمسائلی که اکنون برای مامجهول است ، نسل های کنجکاو آینده ، کشف خواهندکرد . نظام آموزشی مابایدبه گونه ای برنامه ریزی شود که هم نیروی جست وجوگری رادرکودکان شکوفا کندوهم سوادعلمی فناورانه ی جامعه رابهبودبخشد تاازاین راه بتواندزمینه ی توسعه ی پایدار رادر کشور فراهم آورد . (6 -4) مجموعه برنامه های آموزشی کودکان رامی توان دریک عبارت " آشنایی باطبیعت وزندگی اجتماعی " خلاصه کرد. پرسش های مکرّرکودک نیزراجع به همین موضوع است که باانگیزه ای درونی وباتوجه به دنیای اطراف می پرسد و اطلاعات قبلی واحیاناً غلط خودرامی آزمایدودوباره سازی می کند .پاسخ گویی به پرسش های: چرا؟ چگونه؟ چی؟ کجا؟ چه وقت؟ و... ضمن حلّ بخشی ازمسائل جهان اطراف کودک ، سبب رضایت خاطرآنهانیزمی گردد . برخوردمناسب بااین پرسش ها [درسایه آگاهی وتلاش هدفمندومطلوب معلمان ومربیان علاقمندودوراندیش ] رشدتفکّرو خلاقیت وتوسعه ی علاقه های کودکان ونوجوانان رابه دنبال خواهدداشت . (5 – مقدمه ) کودک درنقش یک دانشمند کودکان قسمت اعظم وقت خودرابه جستجو ، ونه آزمایش می گذرانند. همین فعالیت ، وی رابه مجموعه های عظیمی ازدانستنی های جهان پیرامونش هدایت می کند . کودک پس ازبازی وفروبردن شیئی درخمیربازی ، پی می بردکه این ماده حالت خمیری وشکل پذیر دارد. به همین صورت نسبت به مواددیگرکه ابزاربازی وفعالیت اوراتشکیل می دهند ، مفاهیمی رامی آموزدوتعمیم هایی راصورت می دهد [که درآموزش های جاری وبه ویژه باروش های مستقیم به سختی امکان پذیراست] . مهم آن است که روش ومنش علمی به تدریج درکودک پرورانده وتوسعه داده شود . درحقیقت اوباادامه فعالیت های پرازکوشش وخطا ، به روش هاوجهت گیری های مناسبی رهنمون می شود. (6 -70) کودک درتعامل بامحیط وپدیده های موجوددرآن هماننددانشمندی کوچک عمل می کند، برای خودفرضیه می سازد ، آزمایش می کند ونتیجه گیری می نماید . این امرمارابرآن می داردکه درآموزش وی باتخصص ومهارت بیشتری گام برداریم . کودکان نیازدارندازمحیط زیستی وفیزیکی اطراف خودآگاهی یابندوبه تفکرعلمی ومنطقی ومولّد به ویژه درمورداشیاء وپدیده های واقعی که برایشان بسیارلذّت بخش است بپردازند . فعالیت هاوتجارب آموزشی باید شرایطی رافراهم کنندکه کودک خودبنابه علاقه وآمادگی ، به یادگیری ودرک مفاهیم بپردازد . (22- 128و129) اهداف ، دیدگاهها ، موضوعات ومهارت های موردتوجه درعلوم تجربی اهداف آموزش ویادگیری علوم تجربی اهداف آموزش علوم ازنظر کمی وکیفی مواردی به شرح زیررادربرمی گیرد : الف-تبدیل کودک به یادگیرنده مادام العمر . یکی ازاهداف واساسی ترین هدف ازآموزش علوم ، فراهم آوردن شرایطی است که یادگیرنده بتواند درتمام عمربه کسب سوادعلمی موردنیازخودبپردازد که امروزه به " یادگیری مادام العمر" [ Life long education] ، مشهورشده است . یادگیری مادام العمرنیزمنوط به دارابودن دانش پایه ی کافی وضروری ، مهارت ودانستن راه وروش یادگیری ، میل به یادگیری واعتقادبه آن است . به عبارتی دیگر، ایجادشرایط ،آمادگی وتوانایی درجهت کسب سوادعلمی فناورانه دریادگیرندگان ، اساس یادگیری درسراسرعمراست . براین اساس می توان اهداف آموزش علوم رادرسه حیطه ی اصلی واساسی درنظر گرفت :دانشی ، مهارتی و نگرشی. ب-اهداف دانشی ، شامل کسب دانستنی های ضروری است . پ- اهداف مهارتی ، کسب مهارت های ضروری ] فرایندهای فکری موردنیازدریادگیری علوم تجربی [ ، مانندراه وروش یادگیری است . (6 -5) این مهارت هاامروزه در جهان تحت عنوان مهارت های فرایندی ( Process Skills) ، مهارت های علمی یا مهارت های یادگیری مطرح می شوند که عبارتنداز : مشاهده ، اندازه گیری ، جمع آوری اطلاعات ، تفسیر یافته ها، فرضیه سازی ، برقراری ارتباط ، پیش بینی ، کاربردابزار ، وطراحی تحقیق (6 -6). باید باورداشت که ارائه ی دانش به عنوان یک فراورده [ یایادگیری اطلاعات محض علمی] ، نیازهای یادگیری دانش آموزان رادرآینده رفع نمی کند ، بلکه بایدراه دریافت دانش رابه صورت یک فرایند به آنان آموزش داد. یعنی بایدفرصتی فراهم شود تا آنان خود درفرایند یادگیری شرکت نموده ودرساختن وتولید مفاهیم نقش داشته باشند.به عبارتی همان یادگیری فرایند محور که مهارت های فرایندی درآن نقش عمده ای به عهده دارند. اگر یادگیرندگان دراین زمینه مهارت یابند ، به کمک آن ها ، کاردانشمندان رادنبال خواهندکرد . (6- 8 و9) . ت-اهداف نگرشی نیزشامل کسب نگرش های ضروری است . این مورد ، کلیه اهدافی رادربرمی گیرد که به تمایل وعلاقه ی یادگیرنده به اقدام در یک مسیرمعین وخاص مربوط می شود . درواقع آموزش راباید وسیله ای برای نیل به ارزش ها[وعلائق علمی ]دانست (6 - 5 و6).[آموزش بایدطوری عمل کندکه شخصیت ونگرش یادگیرنده در مسیر درستی شکل بگیرد و آن چه می داند ومی فهمدازچنان عمقی برخوردارباشدکه به آن هاعمل کند و پایبند به آن باشد . یکی ازاین اهداف ، داشتن شخصیت علمی ازسوی دانشمند علم تجربی است . دانشمند حامل این علم بایددرهرزمینه ای علمی بیندیشدوعلمی عمل کند . دراین صورت است که بایدایشان راحامل نگرش علمی دانست .] نگرش های مطلوب ویانامطلوب درجریان فعالیت های رسمی وغیررسمی ، درکودکان پرورش می یابند . ممکن است این نگرش هاماهیت عقلی وذهنی داشته باشندیاجنبه های احساسی وعاطفی پیداکنند. (6-92) ازجمله اهداف نگرشی می توان به این موارداشاره کرد : علاقه به کاروتلاش ، پی بردن به خدابه طورعمیق ازطریق نظم در موجودات ، همکاری گروهی ، صبروحوصله ، دوری ازتعصب نابجا ، احترام به عقایددیگران ، حساسیت نسبت به حفظ بهداشت ، حفظ محیط زیست ، تفکّرخلاق ونقاد ، اعتمادبه نفس ومسئولیت پذیری . (6-92) کنجکاوی و جستجوگری علمی ، ارزش دادن به شواهد و... [که همگی به یک باورریشه دارواصولی ویک شخصیت علمی مربوط می شوند ] . درزمینه ایجادوگسترش نگرش های مطلوب درکودکان بایدبه چنین نکاتی به شکل جامع ومناسب توجه کرد : * درایجادنگرش هاتمام افرادجامعه موثرند . درواقع جامعه بایدبابرنامه ریزی های مناسب درمسیر ایجادو گسترش نگرش های علمی ، گام های اساسی بردارد واز اقدامات علمی به شیوه های گوناگون حمایت نماید تااین نگرش ها به سرعت و به شکل جهشی ، ایجادوتوسعه یابد . دراین رابطه ، هیچ مطالعه علمی نشان نداده است که دانش آموزان توانسته باشندازمعلمان بی علاقه به علوم درآموزش ، به خوبی بهره گیرند . احساسات معلمان علوم و نوآموزان این رشته درفراگیری آن اهمیت بسیاردارد. (8 – 19) * علم وعمل . بهتر[وضروری] است که نگرش هاازطریق عمل به کودکان منتقل شود، نه صرفاً باگفتار . (6-92) تدریس فعالیتی دوجانبه است . توانایی ورشدمداوم شمابه عنوان راهنما و مربی ، وابسته به نوع نگرشی است که درباره مسأله ی یادگیری دارید . اگرکلاس درس ودانش آموزان را آزمایشگاهی محسوب نماییدکه درآن محققانه وعلمی کارمی کنید ، می توان شمارایک معلم عامل ومناسب برای آموزش علوم تجربی شمرد. البته مقامات مرکز آموزشی ودیگرمسئولین هم درزمینه تشویق ایجادچنین نگرش ها به علم ورفتارهای معلم نقشی عمده دارند . دکتر" موریکا " ازانستیتوی تحقیقات تربیتی ژاپن ، چنین اظهارمی کند که ، آموختن تکنیک های آزمایشگاهی مشکل یا مفاهیم علمی پیچیده به طورمنظم ، به افرادی علاقمندودانشمندنیازدارد.اگرمعلمان مایلند دانش آموزان آنها به علم علاقه پیداکنند، بایدخودشان به آن علاقه داشته باشندومحققانه رفتارنمایند . (15- ص19) * نگرش یعنی تمایل به اقدام دریک مسیرمعین . به منظور ایجادمیل ورغبت به انجام فعالیت های علمی ، محیط آموزشی بایدبه یادگیرندگان حق انتخاب بدهدتادرسایه این انتخاب گری ، اتخاذتصمیمات درست درجهت پرورش نگرش ها بوجودآید . (6-92) [به عبارتی دیگر ، تصمیمات ونتایج به شکلی آگاهانه ، مسئولانه وآزادانه به وسیله یادگیرنده اتخاذ شود نه به شکل اجباری یاشبه اجبار ، که دراین صورت یانگرش ایجادنشده ویا چنین نتیجه ای ازعمق لازم برخوردارنخواهدبود،زیرایک اهرم بیرونی وفرایندی نامناسب موجب انجام فعالیتی خاص شده است ] * تأیید یاردّ عمل . فعالیت های درست یانادرست کودک بایدبادلایل علمی تأییدیاردشود [تااندیشه ونگرش علمی دراوپرورش یابد] . (15- ص19) کودکان بایدبه این نکته پی ببرندکه هیچ کس درباره چیزی اطلاع قطعی ندارد . باکسب چنین بینشی ، آنان علوم تجربی رابدون تأکیدبرمحتوای علمی آن می آموزند . هرگاه نظریات نیوتون ، داروین ، بویل ودیگران رابه صورت واقعیات انکارناپذیرعنوان کنیم نوعی تفکّرقرون وسطایی راآموزش داده ایم . (6-92) ث : کسب دانش پایه ، این هدف ، شرط لازم (امانه کافی) برای یادگیری های بعدی است . لذا کسب مهارت های ضروری که پرورش مهارت هایی به منظورآموختن "راه یادگیری" است ، کامل کننده آن است. (6 -6) مهارت های ضروری وموردنیازدرآموزش علوم تجربی Ө مشاهده مشاهده مستقیم وعینی ، به کودکان فرصت آشنایی بیشتروبهتر[دقیق تر ، مطمئن تر وکاربردی تر] باپدیده های طبیعت رامی دهد . بنابراین نیازبه غنی کردن محیط زندگی وایجادفرصت برای طرح پرسش هایی به صورت غیرذهنی احساس می شود . (5-مقدمه) منظورازمشاهده به کاربستن همه حواس است .آدمی تاچیزی را مشاهده نکند، کنجکاو نمی شود . توانایی های مشاهده رامی توان آموخت. درمشاهده علمی هوشیاری وانتخاب ارادی وآگاهانه ی محرک هاوپدیده هااهمیت خاصی دارد .آن چه ازمشاهدات صورت گرفته اهمیت بیشتری دارد،پرسش هایی است که قبل وبعدازمشاهده به این عمل جهت می دهند وعمق آن راگسترش می دهند وآن راازیک فعالیت سطحی وگذراخارج می سازند .دراین زمینه می توان ازقبل کودکان راراهنمایی کرد تابه دنبال اهداف و موضوعات خاصی بگردند وعمل مشاهده رابرای رسیدن به آن اهداف یانتایج انجام دهند ودرنتیجه بین مشاهده واستنباط تمییزقائل شوند . به عنوان مثال نمونه های مختلفی ازگل هارامشاهده کنندوبه دنبال تفاوت هاوشباهت های آن هاباشند وبه نتایج خاصی دست یابند. [به عبارتی دیگر مشاهده ی هدف دارانجام دهند ] (15- 24) در مشاهده می توان ازرسانه های گوناگون مانندتصویر، اشیای واقعی ، مدل وغیره استفاده نمود وبافعالیت ها و ایجادموقعیت های تمرکزدهنده یادشده ، کودکان رابه توجه وتفکرواداشت . به منظورایجادفرصت های بیشتربرای مشاهده می توان کودکان رابه مسافرت ، پارک و بازدیدهای علمی بردودرباره مسائل گوناگون درحدفهم آنان برایشان صحبت کرد . (22-132) ازمشاهده به عنوان یکی ازمهارت های موردنیازدریادگیری علوم تجربی نام بردیم . هدف ازمشاهده ، تقویت واستفاده ازهمه [یاحداکثر] حواس است . نتیجه مشاهده ، به دست آوردن اطلاعات ضروری درباره موضوع یاتحقیق موردنظراست . در مشاهده ، دانش آموزان بایدتوجه به جزئیات وتوانایی تشخیص چیزی راکه به کارشان مربوط است ، فراگیرند . آن چه شاگردان درباره حاصل مشاهدات خودمی گویند ، رسم می کنندیامی نویسند ، نشان می دهدکه چه چیزی رادیده ، بوییده ، چشیده ، شنیده یالمس کرده اند . یک معلم درمقام راهنمای یادگیرنده بایدکاملاً مشاهده ی کودکان راموردتوجه قراردهد ، زیرامعلوم نیست آنان آن چه راکه منظوراوست ، حس کرده باشند . یکی ازراههای جلب توجه کودکان به جزئیات ، پرسش ازتفاوت میان دوچیزمشابه است .(دوماهی داخل آب ، طرزحل شدن یک حبه قنددرآب سرد وگرم و...) . تشخیص ترتیب یک رویدادهم باعث افزایش دقت در مشاهده می شود . [ازجمله روش های دیگربرای افزایش دقت در مشاهده وجلب توجه کودکان دراین زمینه ، پاداش دهی مناسب به مشاهدی آنان وارائه پاسخ های علمی وراهنمایی آنان درفرایند مشاهده است] . درمهارت مشاهده ، همواره بایدهدف رابرای یادگیرندگان مشخص کرد درغیراین صورت ممکن است معلم بااین هدف که آنان رابه مشاهده یک بوته وادارکندتاآنان به شکل برگ هایاارتفاع ساقه توجه کنند ، کودکان به رنگ و بوی گل ها ، نوع میوه و دانه دقت کنند . [درنتیجه لازم است مربی به عنوان راهنما، هدفمندی مشاهده راموردتوجه قرارداده ، کودکان رابااهرم های مناسب درجهت هدف هدایت نماید .] معمولاً مشاهده به سه منظورانجام می پذیرد : مقایسه ، طبقه بندی که ابتکاری بودن آن مهم است و جمع آوری شواهدواطلاعات . عموماًاطلاعات گوناگونی دراطراف ماموجوداست وفقط بامشاهدات دقیق است که اطلاعات موردنیازرامی توان جمع آوری نمود. جمع آوری اطلاعات به یادگیرنده کمک می کندتادرباره محیط ومشکلات آن درک بهتری پیداکرده[به تولیدمفهوم بپردازدوروش علمی رابیاموزد .] (6 – 9 و 10) Ө مهارت مقایسه کردن این مهارت برمبنای مشاهده استواراست و مقدمه ای برای رسیدن به مهارت طبقه بندی است. کودک با انجام فعالیت های مشاهده ، به کاربردن حواس واندازه گیری به بررسی خصوصیات مشترک یامتفاوت اشیاء وپدیده ها می پردازدوآن هاراازهم تمیزمی دهد . درمقایسه موجودات ، پدیده هاواشیای گوناگون است که کودک معنی و مقصود مفاهیم : سخت ، نرم ، زبر و برف ، یخ ، گرم ، سردو... رامی فهمد . استفاده از[رسانه های به کارگیرنده ی حواس گوناگون و انجام فعالیت های آزمایشی وجستجوگری یادگیرنده مانند] تصاویر ، اشیای واقعی ومدل ها ، مشاهده ولمس آن ها و پرسش های سلسله مراتبی دقیق ومنظم وحساب شده ، می توانداین مهارت رابه درستی گسترش دهد . Ө مهارت طبقه بندی طبقه بندی کردن مهارتی است که کودک به وسیله آن گروهی ازاشیاء رابراساس خصوصیاتی که درآن ها آشکارتراست ، دریک دسته ی جداگانه قرارمی دهد . جهت گسترش مهارت طبقه بندی می توان کارت های تصویری انواع پرندگان ، خوراک وپوشاک ، ماشین ها ، پازل ها و ... رادراختیارکودکان قراردادتا آنان عمل طبقه بندی راانجام دهندوبه توضیح دلائل خودبپردازند. ( 22- 133 و 134) طبقه بندی فعالیتی است که دانشمندان برای نظم بخشیدن به پژوهش های خوددرباره طبیعت برمبنای نظام هاوملاک های مناسبی انجام می دهند. هنگامی که کودکان شروع به یادگیری مفهوم طبقه بندی می کنند، می توان به آن ها فرصت انتخاب نظام طبقه بندی دلخواه راداد ، زیرانیازی نیست که درآموختن نظام های علمی طبقه بندی توسط دانشمندان ، عجله به خرج داد. دراین زمینه نیازی نیست که خودمربی ومعلّم ازطبقه بندی هرموجودی با خبر باشدوآن رادرطبقه مناسب علمی اش جای دهد ، به عبارتی دیگرمی توانیم طبقه بندی رابه خاطرخودطبقه بندی ، آموزش بدهیم . Ө کشف وبرقراری روابط عددی روابط عددی مهارتی است که درآن اطلاعات به زبان ریاضی دانان وبه صورت مختصر ومعنی دارمحاسبه و درقالب نمودار ، منحنی ، معادله و... قرارداده می شود. روابط زمان –فضا که شامل بررسی وکاربرداشکال ، فاصله ها ، حرکت و سرعت است . دراین رابطه می توان از مطالعه شکل جانوران ، بلورها ، توپی که درسرازیری می غلتد یاانجام یک مسابقه میان دوجانور ، بهره برد . (15- 25 و 26 ) Ө مهارت فرضیه سازی مادرزندگی خودباواقعیت های گوناگونی سروکارداریم . هرگاه رویدادی به طورناگهانی وبدون سابقه قبلی اتفاق بیفتد ، ازخودمی پرسیم ، چرا؟ چه شد ؟ چنین مواقعی به فرضیه سازی نیازداریم. به این معناکه سعی می کنیم برای آن رویدادتوضیحی ارائه دهیم .آن چه درفرضیه سازی مهم است وادارکردن یادگیرندگان به کنجکاوی درموردحوادث محیط اطراف است . پس ازفرضیه سازی مسأله ی تعمیم اهمیت می یابد . یعنی بایددیدکه این فرضیه درمورد رویدادهای مشابه کارآیی داردیا نه . نکته مهم دیگردرمورد مهارت فرضیه سازی این است که در فرضیات ساخته شده بایدازاصول علمی ومفاهیم آموخته شده قبلی حتماًاستفاده کرد ، یعنی فرضیات جدیدبایدبراساس فرضیات قبلی بناشود. نکته مهم دیگردراین رابطه ارائه بیش ازیک فرضیه درموردیک پدیده است که ایجادفضایی برای نقدفرضیات ارائه شده وانتخاب بهترین آن هاضروری است . بهترین دقایق و لحظات درکلاس علوم آن مواقعی است که یادگیرندگان به دفاع ازفرضیات و نظرات خود می پردازند . (15- ص19) لازم به یادآوری است که دوچیزیک فرضیه راعلمی می کند : یکی منطبق بودن باشواهد ، برای مثال وقتی می گوییم چیزهایی مثل چوب روی آب می مانند امّا سکه وامثال آنها به زیرآب می روند ، دانش آموزبایدبه یک فرضیه تعمیم پذیریامفهوم قابل تعمیم دست یابد . ماننداین فرضیه که چیزهایی مثل چوب که سبک هستندروی آب می مانندولی چیزهای سنگین مثل سکه به زیرآب می روند نه این فرضیه که اشیای هم رنگ چوب روی آب می مانندوهم رنگ سکه درآب فرومی روند .[شواهدومثال های متعدددیگرخلاف این فرض راثابت می کند] . دلیل دیگربرای علمی بودن فرضیه ، قابلیت آن برای آزمایش (آزمون پذیری) است . دراین موردبایدازیادگیرندگان بخواهیم برای آزمون فرض خودراه وروشی پیشنهادکنند. مثلاًاگربخواهیم نان کفک نزند ، چه کاربکنیم ؟ فرضیه هادراین زمینه می تواندشامل این مواردباشد : آن رابیشتربپزیم ، خشک نگه داریم و آن رادریخچال بگذاریم .هرکدام ازاین فرضیه های ارائه شده راآزمایش علمی ، تأییدیارد خواهدکرد . بدیهی است یادگیرندگان خلاق ، مبتکر[ودانا] درزمینه فرضیه سازی وآزمون فرض میدان عمل وسیع تری دارند وفرضیات جالب تر وعلمی تری راارائه می دهند . برای افزایش توانایی دانش آموزان جهت فرضیه سازی ، مربی می توانداقداماتی بدین صورت انجام دهد : الف-ایجادموقعیت برای آزمون پدیده هایی که کودکان توانایی توضیح آن هارابااستفاده ازتجربیات قبلی داراهستند . ب – سازمان دهی کلاس به صورتی که دانش آموزان بتواننددرباره دلایل وتوضیحات خودبحث کنند. بدین ترتیب متوجه اطلاعات وفرضیات دیگرهم خواهندشد[و نقص اطلاعات ودلایل شخصی خودرا نیزدرمی یابند] . پ – تشویق به آزمون توضیحات ممکن ت- افزودن برمنابع مفیداطلاعاتی برای کودکان (کتاب ، عکس ، حضورافرادمتخصص و مراجعه به آنان و ... ) Ө مهارت پیش بینی [و تخمین ] پیش بینی ، یعنی بیان جملات یاعباراتی که نوع اتفاقی راکه درآینده می افتد یا جواب پرسشی که بااندازه گیری حاصل می شود راتوضیح می دهد . بیان نتیجه قبل ازانجام آزمایش یادرنیمه های آن ، یک پیش بینی است . درهنگام پیش بینی ، یک الگوی منطقی ذهنی که خودرابه شکل رابطه منطقی علت ومعلولی نشان می دهد، درذهن یادگیرنده وجوددارد . مواردبسیاری درزندگی روزمره ، درمدرسه وکلاس درس ونیزپدیده های گوناگون محیط اطراف وجودداردکه می توان کودک راتشویق کردتابراساس اصول علمی ، کار پیش بینی رادرموردآن هاانجام دهد .[این عمل به دلیل تحریک تفکر ، تقویت حافظه ، گسترش قدرت تخمین وبه چالش واداشتن یادگیرنده ، بخشی ازروش های فعال آموزش ویادگیری به حساب می آید ] . Ө مهارت کاربردابزارها بایدتوجه داشت که یکی ازراههای اساسی پرورش نیروی ابتکار، انجام کارهای عملی است .یک مسأله اساسی دراین موردکاربردابزارها ، ساختن آن ها توسط خودکودک وبه کارگیری آن هاست . امروزه بسیاری ازدانش آموختگان مدارس ودانشگاهها، حتی توانایی انجام کارهای ساده مانندعوض کردن واشریک شیرآب وتعمیر برخی ازدستگاههای خیلی ساده راندارند . [ احتمالاًعلت این مشکل رابایددرانجام ندادن فعالیت های عملی وکارگاهی واستفاده ازابزارها ومهارت های مربوط یافت] . بااستفاده ازروش های زیرمی توان درپرورش توانایی کارباابزارهابه طورموثرعمل کرد : الف – تدارک مواردی دربالابردن توانایی های فیزیکی فراگیران . ب – تشویق به استفاده ازابزارهاومواد ، ساختن وسایل یاایجادتغییردرآن ها . پ – نشان دادن طرزکاربرخی وسایل وکاربردمواد . ت- آگاه کردن کودکان دراین زمینه که آنان می توانندپاسخ برخی پرسش هاراازطریق کاربردابزاروموادبیابند . دررابطه باآموزش مفاهیم ومهارت های علوم تجربی وسایررشته ها لازم است این اصل رعایت گردد که ، "هرچه راكه مي خواهي به آن عمل كنند، به وسيلة عمل آموزش دهيد، . مثلاً مكالمه رابايدازطريق گفت وشنودآموخت نه ازطريق دستوروصرفاٌ به شکل ذهنی وتئوری. Ө مهارت اندازه گیری ومحاسبه درعلوم تجربی هیچ نظریه ای موردقبول واقع نمی شود، مگراینکه اطلاعات تجربی به قدرکافی دراختیارتأییدکننده آن باشد . کسب این اطلاعات اکثراًازراه اندازه گیری کمیت هاومحاسبه کمیت های دیگرازروی آن هاامکان پذیراست . مهارت دراندازه گیری ومحاسبه کمیت های گوناگون سبب می شودکه دانش آموزان درمشاهده خوددقیق ترشوند، به اهمیت دقت درمشاهده واندازه گیری پی ببرند و تفاوت دقت دراندازه گیری خودرابه صورت عددی مشاهده کنند . اندازه گیری علاوه بردقت فرد ، به دقت وسیله اندازه گیری نیزمربوط است . دانش آموزان بایدبیاموزندکه برای اندازه گیری هرکمیت ازوسیله اندازه گیری مناسب آن استفاده کنند. دستیابی به این نتایج رامی توان باانجام آزمایش های مبتنی بر اندازه گیری وبه روش اکتشافی پی گیری نمود . معلم (مربی) می تواندازراههای زیرمهارت اندازه گیری ومحاسبه رادرکودکان پرورش دهد : الف – طرح پرسش هاوانجام فعالیت هایی که مستلزم توسعه بیشترمشاهدات ونیزانجام تحقیق است . مثل این پرسش که یک گیاه داخل گلدان به چه مقدارآب درطول یک هفته نیازدارد ؟ ، مقایسه طول دویاچندچیز وچیدن آن هابه ترتیب طول ، تعیین موقعیت هرچیزازنظرترتیب طول ، وزن ، وحجم ، تعییین سبکی وسنگینی ، میزان گرمی وسردی و... ، اندازه گیری دمای بدن درطول هفته وثبت واعلام نتایج .ب- تهیه ی ابزارهای گوناگون اندازه گیری برای تعیین یک کمیت معین . پ – بحث درموردتعیین میزان دقت وچگونگی افزایش این میزان . (6 –11تا 15) اندازه گیری ، اطلاعات سودمندی درموردکاوش های مافراهم می کند .اغلب ، تخمین یااندازه گیری های خام بیشترازاندازه گیری های دقیق برای کودکان معنی دارد . آنان بایدبفهمندکه چه وقت لازم است تخمین بزنندوکجابایداندازه گیری رابه طوردقیق انجام دهند. (15ص 26 ) مهارت برقراری ارتباط . کودکان بایدبیاموزندتاعقایدونظرات خودرابادیگران درمیان بگذارند واندیشه هایشان رابه صورتی قابل فهم وبه راحتی بیان کنند . دراین صورت میان اندیشه های گوناگون ارتباط برقرارشده ، دنیای اطراف رابهتروزودترشناسایی می کنند .اقداماتی چون : ایجادفرصت برای بحث وتبادل نظر ، آشنانمودن آنان با قواعدگفتن و نوشتن ، نحوه درست کردن جداول و نمودارها و استفاده ازدانسته ها و مهارت های قبلی کودکان می تواند مهارت برقراری ارتباط راتقویت کند . (6 -15) درزمینه ایجادمهارت برقراری ارتباط می توان ازطریق توصیف اشیاء ، کشیدن شکل ، جمع آوری وطبقه بندی اشیاء وصحبت درباره ی آن هااقدام کرد . نمونه ای ازبرقراری ارتباط ، گفتن جمله ای درگوش یکی ازکودکان وگفتن آن درگوش بغل دستی ها تاآخرین نفراست . (22-132) مهارت ارتباط باتمرین کردن ، ایجادوگسترش می یابد . معلم علوم باید فرصت مناسبی به منظوربیان تجارب ، عقاید ویافته های کودکان درنظربگیردتا آنان بتوانند درقالب گفته هاونوشته های بیشترآزادوغیررسمی یا نقاشی و رسم شکل ، منحنی و... ایده هایشان رابیان کنند . (15ص 26 ) Ө مهارت تفسیریافته هاونتیجه گیری منظورازاین مهارت آن است که دانش آموزبتواندبااستفاده شواهد موجود واطلاعات دردسترس ، الگوهاوروابطی میان یافته هاپیداکرده وبه عبارتی دلایل بروزپدیده هارابیان کند . مثلاً تابش آفتاب درگرم شده خاک دخالت دارد . درتفسیریافته ها ، برخورداری ازاطلاعات زمینه وپایه ضرورت دارد . وقتی یک کودک پیش دبستانی به این نتیجه می رسد که ، چرخ حرکت اجسام راآسان ترمی کند ، به مهارت تفسیرونتیجه گیری دست یافته است . Ө مهارت طراحی تحقیق این مهارت درواقع برنامه ریزی به منظوریافتن پاسخی مناسب برای یک پرسش است که کلیه مهارت های یادشده دربخش های فبلی راشامل می شود . مهارتهایی چون : مشاهده ،اندازه گیری ، فرضیه سازی ، جمع آوری اطلاعات وتفسیریافته ها پایه مهارت طراحی تحقیق هستند . (6 -16) آزمایش کردن ،جلوه طبیعی ومتعارف رفتارکودکان است . هرگاه معلم امکانات آزمایش رابرای کودکان فراهم آورد ، خواهددیدکه درعرض چندهفته ، حتی کودکان کم سن وسال نیزتوانایی قابل توجهی درطرح ریزی برای آزمایش واجرای آن ازخودنشان می دهند . به نمونه ای ازاین مورد توجه فرمایید : بچه های دوره آمادگی درحال مشاهده گربه ای بودندکه مربی به باخودبه کلاس آورده بود. اودرنظرنداشت آن هارابرای آزمایش وجمع آوری اطلاعات خاصی ازمشاهده آن ، راهنمایی کندوعلاقمندبودبچه هابه مشاهده آزادبپردازندتاعکس العمل طبیعی خودرادرحالت مشاهده ی خودانگیخته نشان دهند . پس ازمدتی آنان روی راه رفتن گربه متمرکزشدندومی گفتند: مثل ماآدم هاپاهایش راروی زمین می گذارد و مثل اسب راه می رود.یکی گفت : شایداگرباسرعت بدودماننداسب چهاردست وپابجهد. برای آزمون این مسأله صندلی هارابه کناری گذاشته تامجالی برای دویدن گربه فراهم کنندتاشایدبتوانندجهش های آن راببینند. (6 -69) [این عمل کودکان (برنامه ریزی برای جهش گربه) ، نوعی طراحی تحقیق محسوب می شود.] طرح ریزی آزمایش یکی ازمهم ترین مراحل کاوشگری علمی ومشکل ترین آن هاست . یک آزمایش که به خوبی طرح ریزی شده باشد، به نتایجی می رسدکه کمترین تعدادازتفسیرهاراداشته باشدواحتمالاً به یک نتیجه واحتمال منجرگردد. به مثالی ازطرح ریزی آزمایش وتحقیق توجه فرمایید : گروهی ازکودکان درصددبودندیک سنگ بزرگ رابه وسیله یک تخته جابجاکنند. مشغول بحث شدندکه معلم به آنان گفت که بااهرم می شود وعملاً این کارراانجام داد. این عمل راباایستادن خودش دریک طرف تخته و ایستادن چندنفرازبچه هادرطرف دیگر، آزمون کردند. پس ازچندموردآزمایش وخطای آنان وآزمون چندفرضیه ، یکی ازبچه ها گفت : اگرچندنفرباهم روی تخته بایستیم می شود شمارابلندکنیم ، ولی موفق نشدند، دیگری گفت باپریدن روی تخته وبالاخره یکی ازبچه هاگفت باجابجاکردن چوب زیرتخته می توانیم راحت تراین کارراانجام دهیم واین فرضیه سربلندازآزمون بیرون آمد . بدین ترتیب آنان به کشف یکی ازقوانین اهرم ها دست یافتند .آنان احتمالات گوناگون رابررسی کردند ودرهرنوبت باثابت نگه داشتن تمام متغیرها به جزیکی ازآن ها ، فرض های خودراآزمودند ودرواقع روش دانشمندی رابه اجرادرآوردند . مربی دراین مراحل بایدبه عنوان یک راهنماومدیرتواناعمل کند وروش های برخوردبامسأله رابا کودکان درمیان بگذارد وآن هارابه فکرکردن وبحث وتبادل نظر وادارنماید . (6 -73) طراحی تحقیق درحقیقت همان روش حلّ مسأله است ومراحل زیربایددرآن طی شود : الف- تبدیل وتبیین پارامترهای کمی وکیفی وبه عبارت دیگرفهم دقیق مسأله [یاتبدیل یک مسأله غیرتحقیقی به یک مسأله تحقیقی]. ب- جمع آوری اطلاعات .پ- پیشنهاد راه حل های ممکن وعلمی برای مسأله .ت- آزمون راه حل ها . ث-نتیجه گیری . جهت پرورش مهارت طراحی تحقیق درکودکان این نکات ومواردمی تواندموثرباشد : * کودکان رابه سوی مسائل قابل تحقیق درحدتوان آن هاهدایت نمایید. * مهارت کنترل متغیرهارابه کودک آموزش دهید. این که چه چیزهایی بایدثابت نگه داشته شودوچه مواردی رابایدتغییردادواندازه گرفت . مثلاً نوع خاک باغچه راتغییردادومیزان آب راثابت نگه داشت . * بحث وتبادل نظردرموردفعالیت ونظرات گروهها وافراددیگروارائه ی نتیجه بحث . * کمک به کودکان برای طراحی آزمایش وتحقیق . مانندپاسخ به پرسش های آنان به هنگام انجام فعالیت ها. * ارزشیابی ومرورکارهای انجام شده وبررسی راهها وروش های انجام بهترکارها . (6 -16) *** حال فعالیت های جاری درمرکز پیش دبستانی راباتوجه به مباحث بیان شده ، تحلیل فرمایید ؟ موضوعات آموزش علوم غالب اطلاعات علمی رامی توان به صورت مفاهیم منظمی شکل داد . مفاهیم به حقایق [وواقعیات] معنی می دهندوآن هارابه شکلی کلی تر درمی آورندوسبب می شوند تافردبتوانداطلاعات پراکنده رابامفهومی ازشناخت جهان ارتباط دهد . [به عبارتی ازجزء حرکت وبه سمت کل رفت تاگشتالت ذهن کودک کامل شده ، شکل یابد وبدین صورت به ادراک پدیده های جهان هستی دست یابد . این یک اصل کلی است که جزئیات فقط زمانی قابل فهم وادراک خواهدبود که یا باپیوستن به هم یک کل معنی دار وقابل فهم رابرای کودک ، بسازند ویاازیک کل معنی دار استخراج شده باشند به طوری که ارتباط اجزاباآن قابل فهم باشد ، که درهردومورد " کل " یا گشتالت دخالت دارد .] بدین دلیل ، تشکیل یک ساختارمفهومی سلسله مراتبی به شکل کلی ویا دقیقاٌ برنامه ریزی شده وعملیاتی درتمام رشته هاونیز درعلوم تجربی ضروری است که بادید کل نگر وتلفیقی جدایی رشته هارا به کناری نهاده باشد. (7-171) [آموزش مفاهیم و اطلاعات دردوره پیش دبستانی وسایر دوره ها درقالب واحدهای کاریا پروژه ازنظرتاثیر کیفی وکمی دریادگیری ، ضرورتی انکارناپذیر است . دراین زمینه لازم است مفاهیم گوناگون متناسب بارشدکودکان درسنین مختلف مشخص شده ، سیرتکاملی محتوا، مفاهیم وفعالیت ها به تناسب سن معین شود ، سپس درقالب طرح های آموزشی یک یا چندساله و به شکل نسبتاً یکسان درتمام مراکز به اجرادرآید . تنهادراین صورت است که ازدوباره کاری و پراکندگی فعالیت ها وبرنامه ها ونیز سردرگمی مربیان جلوگیری خواهدشد . جهت اجرانمودن چنین طرحهایی از کارشناسان و متخصصان امر ، مربیان وسایر افراددرگیردرآموزش پیش دبستانی ودبستانی و دیگرافرادوگروهها ، بااستفاده از تجارب سایرکشورها کمک های لازم رادریافت نمود ] . ممکن است مربی درهنگام انتخاب عناوین مختلفی مانندپرورش ماهی ، ترافیک وآشپزی ، خودرا با اهداف وشرایط جوامع گوناگون تطبیق دهد ، تا همگی آن هافرصتی فراهم کنندکه معلومات بدست آمده به وسیله دانشمندان رابه دانش آموزان عرضه نماید . [به عبارتی یافته های آنان را به دانش آموزان انتقال دهد ، بدون اینکه به فرایندعلمی توجه داشته باشد .] درواقع علم تجربی زمانی مفهوم پیدامی کندکه گره های کوچک ، به هم پیوند خورده ، گره های بزرگتری بسازند ، یعنی تعمیم هایی صورت گیرد. به تدریج که کودک بزرگترمی شود ومفاهیم وتعمیم های بیشتری می آموزد ، گره های شبکه دانش اورامی توان به یکدیگر نزدیک کرد وبه گره های بزرگتری تبدیل نمود . روان شناسانی ازقبیل" آزوبل وبرونر" معتقدندکه کودک به قلاب هایی نیازدارد تا معلومات جدیدش رابر آن هابیاویزد . به عبارتی دیگر، یادگیری جدید بایدبه یادگیری قبلی ربط داده شود . ناکامی درروشِ ساختن تعمیم هابرای کودکان ، معمولاً حکم عدم درک آنان وگم کردن منظوراصلی یادگیری است . (15 ص 23) محتوای علمی ومعلومات مربوط به آن ، بایدمرتبه دوم اهمیت رانزدمعلم کودکان خردسال داشته باشد .این تمایل عمومی وجودداردکه برنامه های درسی دوره های پیش دبستانی وابتدایی ، به طورتلفیقی ارائه شود . معلم این کودکان ، فقط معلم هنروعلوم وزبان نیست ، بلکه یک معلم است . . (15 ص 23) درعین حال که محتوابایدبه شکل تلفیقی ارائه شود ، لازم است فعالیت های گوناگون ومتناسب بانیازو مقتضیات رشدکودک ، جهت پرورش همه جانبه ی توانمندی های وی موردتوجه قرارگیرد وصرفانباید به یک یاچند فعالیت محدودتوجه داشت . چارت بعدی به این موضوع اشاره دارد . گردش های علمی حرکات خلاق داستان ، شعروبازی بازی های فکری آزمایش موادغذایی باحواس بازی های نمایشی فعالیت های هنری فعالیت های ریاضی موسیقی فعالیت علمی مفهوم یاموضوع علمی به طورکلی مفاهیم وموضوعات علوم تجربی به سه دسته تقسیم می شوند : موجودات زنده ، ماده وانرژی ، زمین وکرات دیگر . عناوین وفعالیت هایی راکه درادامه به آن هااشاره می شود ، می توان برای پوشش دادن مباحث یادشده ، موردتوجه قرارداد . الف : طبقه بندی اشیاء ( شباهت هاوتفاوت ها) . ب : شناخت خصوصیات اشیاء ( سختی ، سفتی ، نرمی ، زبری و... ) . پ : شناخت مواد ( جامد ، مایع وگاز) وتغییرات آن ها . ت : شناخت بوهای متفاوت ، رنگ ها ، اندازه ها واشکال . ث : آشنایی باماشین های ساده ، حرکت ، نوروصدا . ج : آشنایی باگیاهان ، حیوانات وخصوصیات آن ها، چ:شرایط اقلیمی ( آب وهوا وفصل ها ) (22- 129 ) یکی ازموضوعات جالب برای کودکان ، آشنایی بازندگی حیوانات است . در این زمینه کودکان بایدبه مشاهده ی دقیق حیوانات و توجه وتمرکزبرروی جزئیات مربوط به آن هابپردازند . جزئیاتی مانند : نحوه زندگی ، تولید مثل ، غذاخوردن ، حرکت و... . روش های مناسبی نیزجهت دستیابی ودریافت این اطلاعات باید مورد استفاده قرارگیرد . روش ها وفعالیت هایی چون : مشاهده و بازدید علمی ، نقل داستان ، نمایشنامه ، نقاشی ورنگ آمیزی ، بازی ، نگهداری و پرورش حیوانات ، آزمایش وتجربه عینی ، نشان دادن تصویری ازحیوانات ونقل تجارب کودکان در مورد آن ، مشاهده ی عینی وپرسش وپاسخ وتمرکز برروی جزئیات مربوط به آن و انجام طبقه بندی براساس ویژگی های گوناگون ، جداکردن و بریدن تصاویر حیوانات و قراردادن هرمورددرطبقه ی مخصوص در جدول ، بازی " چه حیوانی است " باتقلیدصدایا حرکت هرحیوان ، مقایسه یک حیوان با مجسّمه یا مدل آن ، درست کردن کتاب بابریده ی تصاویروارائه ی توضیحات درموردهریک ، ساختن لانه برای پرندگان و غذاگذاشتن برای آن ها و... دیگرموضوعات وفعالیت هادرزمینه علوم تجربی می تواند شامل : تجربه ی کاشت گیاه وانجام آزمایش هایی درزمینه نیازهای آن ها ، مرتب کردن کارت های تصویری مراحل تبدیل دانه به گیاه و... ، خورشید ، سایه ، صدا ، حرکت و نیرو (کشیدن وهل دادن) (22-135 تا 138) ، [خوردن صبحانه واهمیت آن ] و... جدول صفحه بعد ، موضوعات علوم تجربی درپیش دبستانی رابه طور سلسله وارومتوالی پیشنهادمی کند که می تواندگام مهمی جهت عملیاتی کردن فعالیت هاوطراحی های کتابچه های کاربه شکلی منظم وعلمی ، در دوره پیش دبستانی موردتوجه قرارگیرد . (17- 6 تا 8 ) جدول وسعت وتوالی مفاهیم علوم تجربی دوره پیش دبستانی مفاهیم واهداف اساسی علوم تجربی سه تاچهارسال چهارتاپنج سال پنج تاشش سال حواس چشم ، بینی ، دست ، زبان ، گوش به ترتیب وسایل دیدن ، بوئیدن ، چشیدن شنیدن حواس درزندگی انسان اهمیت دارد بایک حس می توان اشیاء راشناخت ، بادوحس بهتر وباچند حس شناخت ماکامل ترمی شود جانوران * برخی ازجانوران دراطراف انسان زندگی می کنند * آشنایی باصدای حیوانات پیرامون * نوع حرکت ، صداونوع غذای حیوانات باهم فرق دارد * برخی ازجانوران درنزدیکی انسان وبرخی درجنگل ها وکوهها زندگی می کنند * محل زندگی ، پوشش بدن ، لانه سازی وتولیدمثل جانوران باهم تفاوت دارد گیاهان * درخت ، سبزه وگل ، گیاه هستند * ازگیاهان استفاده های زیادی می شود * گیاه ازقسمت های مختلفی ساخته شده است * برگ درختان دربهارسبزاست * درفصل بهار درختان شکوفه دارند * درفصل پاییزبرگ درختان تغییرمی کند * درفصل زمستان بیشترگیاهان برگ ندارند * بعضی ازگیاهان تیغ دارند * گیاه ریشه دارد * بعضی ازمیوه هاازبوته وبعضی ازدرخت به وجودمی آیند * درون میوه هادانه است * دانه هارامی توان کاشت وگیاه جدیدی به وجودآورد * گیاهان به آب خاک ونوراحتیاج دارند * بعضی ازگیاهان همیشه سبزند ، برخی تیغ دارند ، بعضی خوراکی هستند وبرخی نیستند * گیاهان به مراقبت احتیاج دارندو فایده های زیادی دارند * درفصل های مختلف برگ گیاهان تغییرمی کند . و ... اعضای بدن انسان (اندام های ظاهری) انسان : سر، دست،پا،تنه،چشم ، بینی ، گوش،دندان وزبان دارد * انسان : شانه ، گردن ، بازو ، کمر وزانو دارد در دست وپا ، مچ وانگشتان وجودداردوسرانسان ازموپوشیده شده است * انگشتان دست وپا ناخن دارند * ابروهاومژه هاازچشم نگهداری می کنند * لب هاروی دندان هارامی پوشانند . بیان تفاوت ظاهری انسان ها خاک وسنگ * خاک نرم است * سنگ سفت وسخت است . * اگردرخاک آب بریزیم گل درست می شود * اگردرشن آب بریزیم گل درست نمی شود * گل نرم است ومی توان به آن شکل داد * ازگل وسنگ برای ساختن خانه استفاده می شود سکون وحرکت * وقتی راه می رویم یعنی حرکت می کنیم * اجسام خودبه خودحرکت نمی کنند * برخی چیزهابه وسیله انسان باحیوان حرکت داده می شوند * هواپیما قطار اتومبیل دوچرخه وکشتی حرکت می کنند * اتومبیل کامیون دوچرخه وگاری چرخ دارند * برای جابجاکردن برخی ازچیزهاازچرخ استفاده می کنیم آب * انسان ، حیوان وگیاه به آب نیازدارند * آب مصارف فراوان دارد * درآب خطرغرق شدن وجوددارد * درمصرف آب بایدصرفه جویی کرد * ازآلوده کردن آب بایدخودداری کرد * آب درسرمای زیادیخ می بنددو باحرارت زیادبخارمی شود ، برخی ازاجسام درآب شناور ندوبعضی درآب فرومی روند * برخی ازمواددرآب حل می شوند هوا * دراطراف ماهواوجوددارد * انسان به هوانیازدارد * جانوران به هوااحتیاج دارند * همه موجودات زنده به هوااحتیاج دارند * گیاهان به هوااحتیاج دارند * درهوای سردلباس گرم ودرهوای گرم لباس نازک می پوشیم * برخی ازوسایل گرم کننده ، بعضی خنک کننده هواهستند. * وسایل دودزاآلوده کننده هواهستند * وسایل دودزاهواراآلوده می کنند روزوشب * وقتی هواروشن وهمه چیزبه خوبی دیده می شود هواروزاست * وقتی هواتاریک است برای دیدن چیزها چراغ لازم است ، شب است . * درروزخورشیددرآسنان دیده می شود * وقتی درروزهواابری است نورخورشیدکمتربه زمین می رسد * درشب ماه وستاره ها دراسمان دیده می شوند . * به نوری که ازماه به زمین می رسدمهتاب گفته می شود * درشب غیرابری می توان ماه وستاره هارادید * نورخورشیدزمین راگرم وروشن می کند * اگرجسمی جلوی نوررابگیردسایه درست می شود . گرماوسرما * نورخورشیدگرمادارد * آتش گرمادارد * ازگرمای آتش برای پختن غذااستفاده می شود * درروزهای سردازوسایل گرم کننده برای گرم کردن استفاده می کنیم * درتابستان هواگرم می شود * درروزهای گرم ازوسایل خنک کننده برای خنک کردن استفاده می کنیم * باچوب نفت شمع وکبریت می توان آتش درست کرد * درپاییزهواروبه سردی می رود * دربهارهواروبه گرمی می رود تغذیه سالم وناسالم * غذاخوردن باعث رشد می شود * خوردن غذاهای مفیدباعث سلامت انسان می شود * خوردن خوراکی های غیرمفیدمانند پفک آدامس و ... باعث بی اشتهایی وبیماری می شود * ازخوردن غذاهای مانده وآلوده بایدخودداری کرد * برخی ازغذاهاباعث سلامت وشادابی می شوند مثل میوه هاو سبزیها وبعضی باعث رشدبدن می شوندمانندشیروفرآورده های آن ، گوشت وحبوبات * ازخوردن زیادموادقندی وشیرین جات بایدخودداری کرد * ازخریدکردن ازدستفروش ها بایدخودداری کرد نکات بهداشتی * قبل ازخوردن غذابایددستهاراشست *بعدازخوردن غذابایددندانهارامسواک کرد * ازبردن دست کثیف به دهان وچشم هابایدخودداری کرد * روزی سه بارداندانهارابایدمسواک کرد * درموقع عطسه بابدجلوی دهان وبینی رابادستمال گرفت * سبزی ومیوه راقبل ازخوردن بایدشست * موقع بیماری بایدبه دکترمراجعه کرد * ازداروهابایدبه موقع استفاده کرد * استحمام به موقع باعث سلامتی می شود * کوتاه نگهداشتن ناخن هابرای سلامتی لازم است * میکروبهاموجودات ریزی هستندکه باعث بیماری می شوند * میکروبهاازراه های گوناگون واردبدن انسان می شوند * بارعایت بهداشت ونظافت می توان بامیکروب مبارزه کرد * خوردن آب آلوده انسان رابیمارمی کند . * برای جلوگیری ازبعضی بیماری هابایدبه موقع واکسن زد * بیمارنیازبه استراحت دارد * برای سلامتی محیط زندگی رابایدپاکیزه نگاه داشت نکات ایمنی * موقع بالاوپایین رفتن ازپله هابایدمواظب باشیم * بازی باکبریت و... خطرناک است *باوسایل برقی نبایدبازی کرد * به قفس بعضی حیوانات نبایدبزدیک شد * درخیابان وپارک ومکان های ناآشناخطرگم شدن وجوددارد * موقع گم شدن بایدبه پلیس مراجعه کرد * باوسایل نوک تیزنبایدبازی کرد * موقع استفاده ازتاب وسرسره بایدمراقب بود * به آب وغذاهای درحال جوشیدن نبایدنزدیک شد *درآب خطرغرق شدن وجوددارد * بعدازتماس یابازی باحیوانات بایددستهاراشست * ازهل دادن دیگران بایدخودداری نمود * ازشکستن چیزهای سخت بادندان بایدخودداری کرد * بازی باگازوکبریت خطرآتش سوزی رابه دنبال دارد * وسایل نوک تیزواشیای مختلف رانبایدبه طرف هم پرتاب کرد * ازجاهای بلندنبایدآویزان شد *ازسرخوردن روی نرده هابایدخودداری کرد * ازایجادصداهای بلندنزدیک گوش دیگران بایدخودداری کرد * ازروشن کردن آتش درپارک هابایدخودداری کرد * ازخوردن گیاهان ناشناخته بایدخودداری کرد * به خورشیدنبایدزیاد نگاه کرد * موقع بازی بایدمواظب بچه های کوچکتربود * برای حفظ سلامتی بایددرفصول مختلف لباس مناسب پوشید * درنبودبزرگترها ازبازکردن درخانه به روی غریبه هاخودداری کرد * به علائم هشداردهنده بایدتوجه کرد روش آموزش علوم – روش آموزش محتواومفاهیم علوم به کودکان مانند سایر رشته ها، روش فعال وغیرمستقیم است . دراین روش مربی ومعلّم ، راهنماست ، زمان آموزش محدودنیست ، درکودک نیازبه یادگیری ایجادمی شود واو با فعالیت های مناسب به درک مفهوم نایل می شود. سرودها ، کاردستی ، داستان ، نمایش ، فعالیت های بدنی وبازی هایی تدارک دیده می شودکه کودک رابه گونه ای به یادگیری مفهوم می رساند . مربی درابتدا باکودکان به صورت گروهی درباره اهداف ، موضوع وفعالیت هایی که قراراست انجام داده شود ، صحبت می کند، سپس کودکان به فعالیت موردنظرمی پردازند ودرادامه مربی به جمع بندی مطالب وتوضیح درباره کارهایی که انجام شده پرداخته ودرانتها به پرسش وارزشیابی اقدام می کند [ که البته این ارزشیابی بخشی از آموخته ها وتغییررفتارهارااندازه گیری می نمایدنه تمام آن هارا] (22-132) معلّم بایدفعالیت های مناسبی برای شاگردتنظیم کندوپرسش هایی مطرح نمایدکه باعث شود یادگیرنده روی نتیجه گیری های اولیه خودبه طورعمیق تری تفکر کند.انجام آزمایشات بایدقسمت مهمی ازفعالیت راتشکیل دهد. معلّم است که بیشتر بایدمسئله سازی کندوموادلازم رافراهم آورد،امّابه دانش آموزهم این آزادی داده شود که بامسئله آن طورکه خودش مناسب می داندمواجه شود.برای اینکه هردانش آموز بتواند برنامه کارخودرادنبال کند،روش اداره وسازمان دهی کلاس بایدباتوجه به فرد صورت گیردتاگروه . (15ص 44 ) باتوجه به توضیحات ارائه شده ، بهتراست درآموزش مفاهیم علوم تجربی در درجه ی اول ازروش آزمایش علمی استفاده شود . (22- 135 ) [لازم به یادآوری اس که ، روش آزمایش علمی باروش نمایش علمی تفاوت دارد . چنانچه یادگیرنده خودشخصاٌ فعالیت آزمایشی موردنظر راانجام دهد ، روش آزمایش علمی اجرا شده است ودرغیراین صورت بهترین آزمایش توسط دیگران برای شخص مشاهده گر ، نمایش علمی است و هرگز جانشین آزمایش علمی نبوده ، کارآیی مطلوب رانخواهدداشت . ] تدریس علم به روش کاوشگری بریادگیری فعال کودک واهمیت درک موضوعات علمی تأکیددارد . دراینجامحتوای علمی درکاوشگری ارزشی حیاتی پیدامی کند، زیرااین کاوشگری است که محتوای علمی راتحت پوشش قرارمی دهد. بنابراین در آموزش علوم بایدارتباط فعال میان محتواوفرایند (ماننداکتشاف) راموردتوجه قرارداد و ازجمله راهبردهاوروش هایی که ازروش کاوشگری حمایت می کندبدینصورت است : طرح پرسش ها باسازمان دهی مناسب ودریافت پاسخ کودکان به شکلی تعاملی وچندجانبه دریک فضای مطلوب و برانگیزاننده و اجرای سایرمهارت های فرایندی که دربحث مهارت هابدان اشاره شده است . (6 -24)نمایش پدیده هاواشیاء زمانی به بررسی وتحقیق می انجامدکه باجلسه بحث وطرح پرسش های دقیق ، در مسیرهدف به صورت سلسله مراتبی ، عمیق وباتفکرهمراه باشد . ازجمله اینکه : چه شد ؟ چرا ؟ ازکجامی دانید ؟ دیدید بعدچه شد؟ راههای دیگری رابیان کنید ؟و... (7-190). راهبرددیگری که درآموزش علوم می تواندمورداستفاده قرار گیرد،ایجادیک رویداد ناهمخوان یابحث درباره چنین وقایع وپدیده هایی که کودک به خاطراطلاعات قبلی ناهمخوان ، به شگفتی وادارشودوبه کاوشگری بپردازد وهمچنین اجرای فعالیت های استقرایی ( ازجزء به کل ) ، قیاسی (ازکل به جزء ) ، جمع آوری اطلاعات ، استفاده ازرویکرد وروش مسأله محور(حل مسأله).ازضرورت های روش کاوشگری آن است که کلاس درس علوم را به نوعی فضای آموزشی تبدیل کنیم که در آن کودکان در عمل با کاوشگری درگیر باشند و بااجرای تلفیقی مهارت های فرایندی یادشده ، آموزش و یادگیری علم راهم برای معلم وهم برای دانش آموزان برانگیزاننده وپرهیجان نمود . افزون براین ، روش کاوش محوربه کودکان امکان می دهد مفاهیم بنیادی علوم رابه درستی بیاموزندوهم خودوهم جهان پیرامون رابهتر بشناسند . (6 -25 تا27) رویکرداکتشافی در آموزش علوم مزایایی بدین شرح دارد : اول این که درگیری دانش آموزان بامسائل به صورت فیزیکی که یادگیری بیشتررابه دنبال دارد و دوم این که علاقه بچه هاراتحریک می کند . (6 -20) درعلم اکتشافی ، کنجکاوی ابزارمعتبریادگیری است،فردیت وخلاقیت درمسأله گشایی ترغیب می شود ، درگیری مستقیم باموضوعات تشویق می گردد، تغییرتفکّرات غیرواقعی وخرافی رابه دنبال دارد، وسیله تمرکزحواس است ، به راحتی به امریادگیری می پردازدو مسیردرستی رابرای رشدوتوسعه استعدادهای کودکان ارائه می نماید . (8ص 56 و57 ) بایدباورداشت که ارائه ی دانش به عنوان یک فراورده ، نیازهای یادگیری دانش آموزان رادرآینده رفع نمی کند ، بلکه کسب دانش به صورت یک فرایند می توان ابزاراساسی رفع نیاز درحال وآینده باشد. یعنی بایدفرصتی فراهم آورد که آنان خود درفرایندیادگیری شرکت نموده ، درساختن وتولیدمفاهیم نقش داشته باشند. به عبارتی همان یادگیری فرایندمحورکه مهارت های فرایندی درآن نقش عمده ای به عهده دارند . اگریادگیرندگان دراین زمینه مهارت یابند ، به کمک آن ها کاردانشمندان را دنبال خواهندکرد . (6-8 و 9) درشیوه های نوین آموزش علوم سعی می شودکه تاحدامکان ازآموزش و یادگیری انفعالی دوروبه قطب فعال نزدیک شد . یادگیری انفعالی یادگیری فعال منظورازیادگیری فعال ، آن نوع یادگیری است که یادگیرنده خود به نحوی درتولیدمفاهیم مشارکت داشته باشد ، درمقابل دریادگیری انفعالی ، مفاهیم به صورت ازپیش آماده وقالبی دراختیاریادگیرنده قرارمی گیرد. (6-30) ازنمونه های روش فعال روش مساله محور وحل مساله است . درحین به کارگیری این روش به شکل مطلوب ، تمام مهارت های موردنظردرآموزش علوم وبسیاری ازنگرش هاپرورش می یابد . (6 -34) یکی از مهم ترین نظریات " آزوبل " تحت عنوان نظریه یادگیری معنی دار است که باروش های فعال ارتباط نزدیک پیدا می کند . براساس این نظریه ، فقط یادگیری معنی دارشخصی ، یادگیری واقعی است . درواقع ماتنهاچیزی رایادگرفته ایم که آن رابه طورکامل درک کرده باشیم . (6 -37) به رسمیت شناختنِ تأثیرفراوانی که پیش آموخته ها(دانش پیشین) برمفاهیم بعدی دارندکه دانش آموزان ازهرموقعیت یادگیری دریافت می کنند، اساس نظریه شناختی" ساختن گرایی " رابه وجود می آورند . کانون توجه این نظریه بردرک وفهم است . (6 -34) براساس این نظریه ، یادگیری فرایندی فعال ازساختن یابرهم نهادن چارچوب های مفهومی است . بنیان فلسفی این نظریه برمعرفت شناسی خطاپذیرانه قراردارد . اگرریشه تولیددانش ، تفسیرمعناداریافته هاست ، یادگیری دانش ومفاهیم نیزبایدشامل تفسیرمعناداریافته هاباشد .بدین ترتیب هیچ کس ازطریق انتقال یادنمی گیرد .این الگو(نظریه) به مامی گویدکه یادگیری همیشه یک فرایندفعال ازفهم ودرک یک تجربه است وبه شدت تحت تأثیردانسته های قبلی یادگیرنده است . (6 -37) تنهازمانی شخص می تواندیک موضوع ]یامفهوم[ رادرک کندکه دانش پیشین مربوط به آن رادر اختیار داشته باشد(6 -36) ]ودرآن لحظه بتواندازآن دانش وادراکات پیشین به طرزمناسبی بهره برداری نموده ، پردازش درستی انجام دهد[ . وقتی که مایک مفهوم علمی رایادمی گیریم ، یک فهم شخصی راازآن مفهوم ، براساس آنچه که ازکتاب ها، فعالیت هایاگفته های معلم دریافت کرده ایم ، می سازیم . درست همان طورکه یک دانشمند ، آزمایش هارادرپرتوتجربیات قبلی وپیش دانسته های شخصی خودتعبیروتفسیرمی کند، مانیزازطریق تفسیری که درپرتودانش قبلی شخصی خودانجام می دهیم ، یادمی گیریم . درمقابل ، به یادسپاری طوطی وارکه تفسیریافته هابه هیچ وجه درآن وجودنداشته باشد، به ندرت معناداراست . به همین دلیل است که دانش آموزان بیشترآن چه راکه به خاطرمی سپارند، به زودی فراموش می کنند . حتی بعدازتشریح کاملاًدقیق یک مفهوم ، دانش آموزان اغلب تفسیرهای متفاوتی ازمفهوم پیدامی کنند. (6 -37) برخی نکات موردتوجه درآموزش کودکان **کودکان به تجارب دست اول نیازدارند . ویژگی های کودکان درسنین پایین ایجاب می کندکه موادووسایل راخودبه دست گیرندو[تاحدممکن باحواس پنج گانه درموردویژگی های آن هاتجربه های عینی کسب کنندوبدین ترتیب مفهوم شخصی درستی ازآن رادرذهن خودبسازند]. تجارب مستقیم ودست اول تاآن اندازه اهمیت داردکه هیچ تجربه دیداری و شنیداری مانندفیلم وتصاویروگفتارونوشتار، جایگزین آن نخواهدشد. (6 -62)همچنین هیجان وعلاقه به یادگیری نیزباتجربیات دست اول ممکن خواهدشد . (8-24) ** ارائه تجارب متعددومتنوع درهنگام آموزش . اکتفاکردن به یک تجربه یامثال ، به نتیجه گیری یاتعمیم های نادرستی می انجامد. یک کودک بادیدن یک آهن ربادرکلاس درس ، چنین می پنداردکه آهن رباتیغه ای ازآهن است که وسط آن قرمزرنگ ودوسرآن سیاه وسفیداست . درحقیقت اوبااستفاده ازیک تجربه ی محدود ، مفهوم نادرستی رادرذهن خودتشکیل دادوازیک نمونه به تعمیم نامناسبی دست یافته است . (6 -63) ** توجه به نیازهاوشرایط خاص کودکان وتفاوت های فردی آنان . نگاه به فعالیت هاوانتظاراتی که ازکودکان داریم بایدواقع بینانه وبراساس میزان رشدذهنی ونوع امکانات وتوانش ذهنی وعملی موجودوی باشد وبایدبه شکل انفرادی موردتوجه وبررسی قرارگیرد . قبل ازآنکه به بایدهافکرکنیم وبراساس آن برنامه ریزی نماییم ، بایدبه هست هاووضعیت موجودتوجه داشته باشیم تابتوانیم برمبنای توانایی فعلی وحال کودک اورابه اهداف آتی برسانیم درغیراین صورت بااهداف فاصله غیرمتعارف خواهیم داشت وتلاشهایمان نیزبیهوده خواهدبود. (6 -64) ** توجه به توسعه متعادل ومناسب واژگان و قدرت بیان کودک . ممکن است کودکان ازواژه هاو اصطلاحاتی که به درستی درک نمی کنند استفاده کنندواین مسأله آن هارابه عدم درک های بیشتری رهنمون سازد . (6 -65) ** پرسش های کودکان . معمولاًکودکان پرسش های زیادی مطرح می کنند، به ویژه اگرموردتشویق قرارگیرندیا دست کم با[بازخوردمنفی] وسرزنش وبی اعتنایی مواجه نشوند .[ممکن است پرسش ها وپاسخ های کودکان خیلی منطقی وعلمی نباشد ، که دراین صورت نیزمربی بایدمسأله راعادی تلقی نماید زیرا کودکان درسنین پایین هنوزتوانایی ارائه منطق محکم ودلایل اصولی راندارند . درهرصورت بایدزمینه های مساعدی برای پرورش روح کنجکاوی وطرح پرسش رابرایشان فراهم کرد]. بایدکودکان رابه فعالیت های یادگیری مناسبی وادارکردتاهریک راه وروش کاوشگری مطلوبی رادر برخورد با پرسش هایی که درذهنشان مطرح می شود، طی کنند. (6 -72) ** پرسش های معلم . این پرسش هااصولاً بایدراهنمای کودک درجهت رسیدن به اهداف باشد وازنوع سازنده انتخاب شود . بسیاری ازپرسش های مطرح شده ازسوی مربیان ومعلمان محدودکننده وغیرسازنده هستند که بایدازطرح آن ها خودداری شود . این پرسش که ، چراآینه نوررامنعکس می کند؟ ازنوع غیرسازنده است ودرکودک احساس بدی ایجادمی کند . به جای آن بهتراست بپرسیم : اگرروی این آینه راباخاک یا خمیری بپوشانیم ، آیابازهم نوررابرمی گرداند ؟ چرا ؟ " الستگیت" رشته پرسش های زیرراکه می توان تقریباً برای تشویق کودکان به تحقیق به کاربرد، به عنوان پرسش های سازنده پیشنهادکرده است : الف – پرسش های تمرکزدهنده توجه ، که کودک رابرروی ویژگی ها وبخش های خاصی متمرکزمی کند ، مانند : متوجه شده اید ؟ دراین موردچه می کنید ؟ ب -پرسش های مربوط به اندازه گیری وشمارش مانند : چقدر ؟ چه مدت ؟ که مشاهدات راازنظرکمّی معنا می بخشند وپایه پرسش های نوع بعدرامی سازند . پ - پرسش های مقایسه ای مانند : پرسش ازتفاوت ها وشباهت ها . ت - پرسش های کنشی ، که به تحقیق منجرمی شوند مانند : اگرتکه یخی رادرآب گرم قراردهید ، چه می شود ؟ ث - پرسش های مطرح کننده مسأله . ماننداین پرسش : آیامی توانیدراهی پیداکنیدکه صدای تلفن نخی شمابهترشود ؟ (6-95و97 باتغییر) دریک جمع بندی کلی درآموزش ویادگیری مفاهیم علوم تجربی وایجاد، تغییرو توسعه ی نگرش هاوعلائق در دوره ی پیش دبستانی ، ضروری است ملاحظاتی بدین شرح موردتوجه قرارگیرد تا کیفیت فعالیت های آموزشی ویادگیری تاحدودی تضمین گردد : ارائه ی اطلاعات به صورت غیرمستقیم ، فعالیت ها ، موضوعات و...موردعلاقه کودکان باشد ، ارائه مفاهیم و اطلاعات درقالب روش های مناسب وخاص کودکان پیش دبستانی صورت گیرد ، مانند قصه ، شعروحرکات ریتمیک (آهنگین ) ، بهتراست بسیاری ازامور بر اساس خواست واراده کودک و با مشارکت اوصورت گیرد ، درنظرگرفتن زمان کافی و دوری از عجله و شتاب زدگی ، به ویژه برای تغییرات نگرشی ،فعالیت ها، وسایل آموزشی ویادگیری ، مثال ها ، محتواومطالب اززندگی کودک انتخاب شود . تنوع درفعالیت هاوروش هاموردتوجه قرارگیرد ، فعالیت کودک وبه ویژه ، آن هایی که باطبیعت وی بیشتر سازگاری دارد ، محورآموزش قرارگیرد ، فعالیت هایی به منظورتوسعه تفکروخلاقیت درنظرگرفته وبه کنجکاوی های کودک به شیوه ای علمی وتحقیقی پاسخ داده شود،ازجمله طرح پرسش های خلّاق ،محتواومفاهیم طوری ارائه شودکه کودک بتواندآن رادرک کند ، روش های ارزشیابی مناسب کودک پیش دبستانی باشد ، مربی بایدخودیک نمونه کامل وجامع ازدانشمند علم تجربی ومجری اصول وقواعد و قوانین باشد ، تنوع وفراوانی موادووسایل بازی ، فعالیت و آموزش بسیارمهم است ، در آموزش بسیاری ازمفاهیم و مفهوم سازی صحيح و روشن درذهن کودک ، بایدازفعالیت ها ، موقعیت هاووسایل ومواد آموزشی واقعی وزنده بهره برداری نمودوبه عبارتی دیگرفرصت تجربه مستقیم ودست اول رابرای کودک فراهم کرد . مشاهده ، بازدیدودست ورزی وبه کارگیری حواس پنجگانه ، اساس این نوع تجارب هستند . توجه به مسائل روانی وجسمانی کودک مانند ایجادمحیط آرام ودورازاسترس وتغذیه مناسب ، بر فرایندهابیشتر از فراورده ونتیجه تأکیدشود ، ایجادتغییر درفعالیت هاو ساختن و تغییرودست کاری وسا یل ساخته شده ، فضای کلاس و مدرسه راباطراحی مناسب به یک فضای مثبت برای یادگیری تبدیل نماییم ، اختصاص یک اطاق به علوم باطراحی ویژه بانام اطاق یادگیری علوم ، بازخوردهای منفی وخرده گیری ها حذف شود وهرپرسش ونظری براساس قواعدخاص ، مطرح گردد و... ویژگی های رشدذهنی کودکان وتوانایی آنان [ توانایی های کودک درمراحل مختلف رشدحالت پلکانی داشته ]، ورودکودک ازمرحله ای به مرحله ی بالاترمستلزم طی مراحل پیشین است. به طورکلی درمحدوره سنی تولدتاحدود دوسالگی ، فعالیت شناختی کودک به صورت حسی وحرکتی عمل می کند . ازنمادپردازی خبری نیست ورفتارهای غیرکلامی دراین مرحله نقش مهمی بازی می کند . بازتاب رفتارهای مبتنی برکوشش وخطا درحضورمحرک های محیطی وتمیزبین آن ها مبنای تفکرکودک راتشکیل می دهد . حال به توانایی کودکان مرحله ی حسی حرکتی به صورت جزئی تر می پردازیم . تولدتایک ماهگی – اکثراعمال به شکل جذب انجام می شود که عمدتاٌدرعمل مکیدن خلاصه می شود . بااین حال به سرعت فعالیت های انطباقی نیزظاهرمی شوند . به عنوان نمونه کودک به سرعت یادمی گیردکه چگونه پستان یاپستانک را درست بمکد . انجام تمرکزچشمی و دست درازکردن به سوی اشیاء وگرفتن آن ها به صورتی ناهماهنگ وغیر دقیق صورت می گیرد و اعمال حرکتی به صورتی مجزاازهم انجام می شود . یک تاچهار ماهگی – انجام برخی اعمال برگشتی(دوری) ازمشخصه های این سن است . کودک پس ازانجام یک عمل تصادفی ، به تکرارآن می پردازد . مثلاً مکیدن انگشت که ممکن است به طورناخودآگاه صورت گرفته باشد ، بعداًبه صورت ارادی تکرارمی شود . این فعالیت هادراین دوره بیشتربربدن کودک متمرکزهستند . هماهنگی اعمال حرکتی دراین سن ایجادمی شود مثل شنیدن صدا ونگاه کردن به منبع صدا. ظهوررفتارتقلیدی مانند تقلیدمکیدن بادیدن شیشه شیر . ظاهرشدن رفتارانتظاری مثل انتظارشیردادن به محض خواباندن کودک دربغل شخص . چهارتاهشت ماهگی – دراین دوره واکنش های دوری کمتربربدن کودک متمرکزندوبیشترمتوجه محیط هستند مانند صداکردن تصادفی جغجغه باتکان دادن ، که مجدداً وی این عمل راانجام می دهد وبه عبارتی دیگربه دستکاری عوامل محیطی می پردازد . اوهمچنین بادیدن بخشی ازیک شیء پنهان شده به دنبال آن می گردد ولی اگر تمام آن را پنهان کنیم به دنبال آن نخواهدگشت . هشت تا یک سالگی – کودک موانع رابرمی دارد یا چیزی را واسطه قرارمی دهد تا به یک شیء برسد . برخی اعمال هدفمندمی شود وبه رابطه ی علت ومعلولی پی می برد . مثل استفاده از یک تکه چوب برای دسترسی به اسباب بازی روی طاقچه . به مفهوم بقای شی ء دست یافته است ولی به دنبال اشیاء پنهان شده درهمان موقعیت اولیه می گردد . یک تا یک ونیم سالگی – کودک به مفهوم بقای شیء به طورکامل دست یافته و به دنبال شی ء پنهان شده درهمان مکان می گردد ونه درمحل اولیه . اعمال دوری کودک ازتنوع برخورداراست وتغییراتی درنحوه اعمال ایجادمی شود وغیر کلیشه ای است ، مانند اینکه شیئی رابه زمین می اندازد،پشت ورومی کند ، تکان می دهد ، می غلتاند تا ببیند که چه اتفاقی می افتد وبه کشفیات تازه برسد . یک سال ونیم تا دوسالگی – کودک جنبه هایی ازمحیط رابه صورت تصورات ذهنی بازنمایی می کند. مثلاً به دنبال اشیایی می گردد که نمی تواندآن هاراببیند وپنهان شدنشان رانیزندیده است . مفاهیم ناقص درذهن کودک شکل می گیرد . دراین مرحله برخی ازاعمال ساده درونی می شوند ومرحله نخستین تفکرکودک ازاینجا آغاز می گردد . دو تا چهارسالگی – مفاهیم هنوزکامل نشده اند ومنطق کودک تمثیلی است یعنی استدلال اوازیک امر جزئی به یک امرجزئی دیگرمبتنی است . مثلاً می گوید : معلم به این علت هنگام ورودبه کلاس سلام کرد که دیروزهم سلام کرده بود . کودکان دراین سن خودمداریاخودمحورند وفقط نقطه نظر خودشان رامی بینند ودرک می کنند نه موقعیت ونقطه نظردیگران را . به عنوان نمونه تصویریک جسم سه بعدی مثل کوه رافقط اززاویه وموقعیتی که روبرویشان قرارگرفته می بینند وآن بعد ووضعیتی که درمقابل دیگری واقع شده رادرک نمی کند وآن رامتفاوت با موقعیت مقابل خود احساس نمی کنند . درمسائل اخلاقی وانضباطی نیز این خودمرکزی ( خودمحوری ) را می توان دیدکه این نوع برخوردبه خاطرلجاجت نیست . ویژگی دیگر کودکان این سن جاندارانگاری اشیاء واموراست . مانندجابجایی خورشید به خاطرزنده بودن ، صحبت باعروسک ها و ... چهارتا هفت سالگی – تفکرکودک دراین مرحله بیشترادراکی ومبتنی برجنبه های ظاهری اموراست وبه این دلیل به آن تفکر شهودی نام نهاده اند . نمونه ای ازاین تفکر به این صورت است که کودک بامشاهده دوظرف یکی کوچک ودیگری بزرگ که تعدادمهره های مساوی درآن گنجانده شده ، چنین می پنداردکه ظرف پرشده حاوی مهره های بیشتری است ، زیرادرک ظاهری اوازمهره هامبنای قضاوت اوست . کودک دراین سن ، عملیات ذهنی طبقه بندی وردیف کردن وربط دادن اشیاء رابه یکدیگر انجام می دهد ولی ازاین عملیات آگاهی نداردودلائل وقواعدمنطقی این اعمال رانمی داند . همچنین آن هادراین مرحله سنّی بریکی ازجنبه های مشخص امورتکیه می کنند وجنبه های دیگررانادیده می گیرند . به عنوان نمونه ، ازدوظرف هم اندازه به سختی یکی راانتخاب می کنند ولی درانتخاب ظرفی که گشادتر ودارای ارتفاع کمتری است ، به سرعت آن که ارتفاع بیشترداردراانتخاب می کنند زیرا فقط می توانندبریک بعد(ارتفاع یاقطر) تمرکزانجام دهند یعنی بادیدن ظرف بلندتر فکرمی کنندکه آن ظرف مایع بیشتری دارد . ویژگی مهم دیگراین محدوده ی سنّی ، بازگشت ناپذیری استدلال آنان است . به عنوان مثال آنان توانایی آزمون مساوی بودن مایع دوظرف راباخالی کردن یکی دردیگری ندارند . به عبارتی دیگراونمی داندکه هرعمل منطقی قابل بازگشت است . کودک تااین مرحله هنوز توان درک بقای عدد ، حجم ، طول ، ماده ، مایع ، وزن ، فاصله ، سطح راندارد. (1 - 162 تا188) کودکان پیش دبستانی دوتا هفت ساله ، بسته به محدوده سنی که درآن قرار گرفته اند ، می توانند چنین فعالیت هایی راصورت دهند و برخی دستورالعمل ها وقواعد رادریافت نمایند : الف : دربررسی جوانب مسأله : راهنمایی های ساده ی کتبی وشفاهی راقدم به قدم دنبال خواهندکرد چون توالی درحافظه اونمی ماند . شرایط راتغییرمی دهدتاببیندچه اتفاقی می افتد . این کاردرصورتی آسان است که فقط یک متغیر موردنظرباشدوچنانچه دویاچندمتغیرموجودباشداین کاربه طریق سیستماتیک صورت نمی گیرد. در آزمایش آونگ زمانی به استنباط می رسدکه یک موردراتغییرداده ودست کاری نمایدواثرآن رابرحرکت آونگ مشاهده نماید . ب : می تواندمتوجه این نکته شودکه یک رویدادممکن است نتیجه اثرچندین متغیرباشد . مثال : تعدادنوسان ممکن است تحت تأثیرچندعامل مختلف قرارگیرد . پ : در بررسی روابط علت ومعلولی مادامی که فقط یک عامل تغییرکند می تواند رابطه بین علت ومعلول راپیدا کند . می تواندجواب پرسش هایی ازنوع " اگر.......چه خواهد شد ؟ علت ........رادرچه می بینید ؟ رابدهد . یک عامل رابه طورسیستماتیک [وهماهنگ ودرارتباط باسایرمولفه ها] تغییرنخواهدداد. ت : در نتیجه گیری ازمشاهدات – روابط مشاهده شده رامجدداًبیان می کند . ممکن است گزاره هاهمیشه دقیق ویاکامل نباشد . مثلاً : ممکن است شناورشدن یافرورفتن رابرحسب وزن موادتوضیح دهد . (ماننداین که موادی که ازسنگ یاآهن ساخته شده اندهمیشه درآب فرو می روند ). روابطی راکه درموقعیت های عینی به دست آمده بیان می کند . ممکن است برای جستجوی تفسیرهای علت ومعلولی ازمشاهده فراتررود . ازروی آزمایش کنترل ، نتایج معتبری به دست می آورد . ث : میتواندتوضیحات رابرحسب جنبه هایی ازفعالیت که به طورمستقیم مشاهده می شوند بفهمد . مثلاً می فهمد که آتش باعث ذوب شدن موم می گردد. (15 - 62 تا 66) فعالیت های آموزشی و یادگیری کودکان اهمیت ونقش مشاهده وتجربه دریادگیری علوم تجربی واجتماعی بشربرای کشف وشناخت جهان مادی ، بیشترازابزارهای حسی خوداستفاده می کند. به همین دلیل نقش تجربه دراین حوزه بسیاراساسی وتکیه برآن بسیارضروری است . براین اساس انسان برای توسعه وتقویت حوزه عمل حواس خود ، به ساخت دستگاههای گوناگون و دقیق دست زده است . ساخت وتولید ابزارهای گوناگون ، توانایی انسان رابرای کشف رازهای جهان طبیعت افزایش می دهدوزندگی اورامتحول می سازد. (6 -4) بیشترین لذتی که ازیادگیری ویاددهی علم حاصل می شود ، مربوط به تجربه کردن آن است . تمرین مهارت های علمی مانندمشاهده ،آزمایش ، استنباط و اندازه گیری باعث می شود که برنامه های علمی واقعیت بیشتری بیابند . مهارت های یادگیری درکناردانش حاصل ازطریق آن مهارت ها ، به همراه ارزش های علمی وعادت های تفکر ، درمجموع ماهیت علم راتشکیل می دهند . متاسفانه یادگیری ویاددهی علم همیشه منعکس کننده آن ماهیت نیست . دربیشترمواردیادگیرندگان باانبوهی ازواقعیت هاروبرومی شوند که تنهادرکوتاه مدت می توانندآن هادرذهن خودنگه دارند . تحقیقات نشان می دهندکه علم آموزی زمانی واقعیت می یابد که خوددانش آموزان مستقیماً به طورفیزیکی وذهنی درکاریادگیری دخالت داده شوند . گذشته ازآن ، محققان دراین موردهم اتفاق نظردارندکه ، اگرمفاهیم اندک به شکلی عمیق آموزش داده شوند، نتیجه بهتری حاصل می آیدتازمانی که تعدادمفاهیم زیادتر ، اماعمق آن هاکمترمی شود . وقتی دستهابه کارگرفته می شوند، درک بالاترمی رودومعلم می تواندبرمفاهیم وایده های مهم تری متمرکزشود . دانش آموزان هم فرصت آن رامی یابند که درباره یافته های خود تفکّرکنند وازاین باور دور شوند که علم فقط چیزی است که دانشمندان با آن سروکاردارند . (16- مقدمه ) فعالیت های گروهی کودکان فعالیت های عملی علاوه برآن که درپرورش مهارت ها [ی فردی ] نقش به سزایی دارد، درصورتی که به شکل گروهی انجام شود درپرورش مهارت های اجتماعی مانندقدرت رهبری ، مسئولیت پذیری ، همکاری بادیگران و نگرش های اجتماعی نیزبسیارموثراست . (6-30) بدین ترتیب ، درهرموقعیت یاددهی -یادگیری ، بسیارمهم است که معلم ودانش آموزان به فهم مشترکی دست یابند که این عمل درنتیجه ی فعالیت های گروهی به اوج خودمی رسد . براساس نظریه ی ساختن گرایی ، یادگیری مستلزم بحث وگفتگووتبادل نظروتعبیروتفسیریافته هاست . فعالیت های اکتشافی ، به ویژه زمانی که به مباحثات بیشتربینجامد بسیارمفیدتروموثرتراست . مطابق این رویکرد ، معلم درس رابااندیشه هایی که یادگیرندگان درموردموضوع مطرح می کنند شروع می کندوادامه می دهد . درجریان آموزش ، اوبه یادگیرندگان اجازه می دهددرباره موضوع عمیقاًفکرکرده ، پاسخ های خودرابازسازی کنند. (6 - 38 تا 40) آنان بین خودبه بحث می پردازندوراه حل آزمایشگاهی وتجربی راپیشنهادمی کنند . معلمان معتقدبه "ساختن گرایی " به طورمستمربه تشخیص ، بحث وبررسی ومحک زدن اندیشه های یادگیرندگان درهنگام یادگیری می پردازند . ساختن گراهااغلب تأکیدمی کنندکه دانش ومفاهیم تاحدزیادی اجتماعی هستندونمی توانیم آن هارابه طورانفرادی بناکنیم . ماازطریق گفتگوبادیگران به مفاهیم دست می یابیم . درتدریس علوم بایدیادگیرندگان هدایت شوند تا دریابندواقعیت های علمی دریک فرایندنقّادجمعی ، که به اهداف ذهنی واقعیت می بخشد، شکل می گیرند.همان کاری که ازطریق کارگروهی درکلاس علوم انجام می شود . (6 -46) کودکان بایدفرصت لازم رابرای مراوده ، درمیان گذاشتن تجربه هاوبحث وجدل داشته باشند، زیراهمه ی این ها ابزارهای ضروری کسب دانش واقعی است . براساس نظریه ی پیاژه ، معلم ناگزیرخواهدبود ، نه تنهامحصول تفکّرخویش را-خواه باجواب های درست یانادرست – ارزش یابی کند، بلکه بایدفرایندتفکّرشاگردرانیزبسنجد.چراکه دانش چیزی نیست که قابل انتقال باشد . تردیدی نیست که یادگیرنده نیازمندبرخی واقعیت هاست.امامعلمان می تواننددانش بسیارناچیزی رابه یادگیرندگان تحمیل کنند.درست است که آنان می توانندیادگیرندگان رابه گفتن چیزهای معینی وادارند،امااین اظهارات کلامی برفهمیدن واقعی ، غالباًدلالت ناچیزی دارند.فهمیدن واقعی مستلزم عمل ، هم درسطح حرکتی وهم درسطح مفهومی (ذهنی) است . (6 -59) اهمیت اکتشاف محیط طبیعی واجتماعی – تحریک حس کنجکاوی کنجکاوی های کودکان رادرسال های نخستین عمر، بایدباتجربه های علمی فراوان پاسخ گفت .اشتیاق به فراگیری علوم مسأله ای بیشتر احساسی است نه شناختی ، تاقابل آموزش باشد(8 – 20) [لازم به ذکراست که علاقه هانیزباآموزش قابل توسعه وتغییراست که این موضوع درحیطه اهداف عاطفی بحث وبررسی می شود ]. درک محیط ازطریق کنش متقابل درکودکان ، امری طبیعی است . نوزادازهنگام تولّد ، ازبازتابها وادراکاتش کمک می گیردوآن هارابه سوی منابع گردآوری اطلاعات هماهنگ می کند . نگاههای اولیه ، چنگ زدن ها و ... رفته رفته به شیوه های خاصی برای تشخیص وکارباموادمختلف تبدیل می شود . کشف های ساده ی علت ومعلول سبب حل مسائل مختلف دوره خردسالی می شود . درصورت دعوت کودک به مکاشفه ، بارشدزبان و فراهم نمودن امکانات مناسب ، برای دستیابی به معنا ، جستجوی بیشتری خواهدکرد . بادادن فرصت کافی وحمایت ازکودکان ، نیازذاتی آنان به دانستن عمیق ترمی شودوبه صورت بخشی ازانگیزش درمی آیدکه برای پژوهش های پیچیده تربه کارخواهدآمد. (8 –22 و 23) پدران ومادران به عنوان اولین افرادمسئول درآموزش وپرورش کودکان خویش ، بایدبهترین وجالب ترین روش های آموزش رابیابندوفرصتی فراهم کنندتابه تجربیات ومشاهدات کودک افزوده شودومسائل ومفاهیم رابازبان کودکانه به او آموزش دهند، صبورباشند وبه راهنمایی کودک بپردازند. (10 – 5) اگرکودکان به خصوص در محیط خانواده یاری نشوند، به مرورحس کنجکاوی وانگیزه یادگیری راازدست داده ، دلسردوناامیدمی شوند. (10 – 7) فعالیت های علمی درزمینه ی گسترش توانایی اکتشاف کودک درمحیط طبیعی می تواندمواردگوناگونی را دربرگیرد که برخی ازآن هاعبارتنداز : پنهان کردن اشیاء و موارد دیگردرزیرمیزوسایرمکان ها وپوشاندن آن وطرح پرسش جهت تقویت مهارت توجه وپیش بینی کودکان ، نصب ونوشتن تابلوی" دست بزنید " برروی قفسه های شامل مواددووسایل خاص که برای دست کاری آماده شده است . روش مشابه دیگربه منظورکنجکاوی وایجادانگیزه درشروع فعالیت آن است که مربی دست درکیفش نموده ، باپرسش های گوناگونِ راهنمایی کننده وبیانات جالب توجه ، ذهن کودکان راآماده فعالیت کند. (8ص 67 ) یکی دیگرازفعالیت های جالبی که کودکان باهمراهی وراهنمایی مربی می توانندانجام دهند این است که جداول خاصی مانند این جدول راباتحقیق وکاوشگری ازمنابع گوناگون تکمیل کنند . درسنین پیش دبستانی تصویر ودرسنیین بالاتر نوشته و تصویر به تناسب نیاز ، جای آن راخواهدگرفت . نام جانور نوع غذایی که می خورد نام جانور نوع غذایی که می خورد مورچه سگ گوسفند گربه برای پیش دبستانی تصویروصدای ضبط شده وبرای سنین بالاترنوشته های مربوط کلاغ موش گاو گنجشک - - - - این فعالیت رامی شود درکلاس درس ، خارج ازآن ، به شکل فردی یاگروهی وهمراه بابحث وگفتگو وارائه دلایل انجام فعالیت ها ، کارهاوانتخاب های صورت گرفته انجام دهند . (6 – 100 باتغییر) برای ارضای حس کنجکاوی ودستیابی به اهداف گوناگون درزمینه آشنایی کودکان بامحیط اطراف ، می توان به موضوعات ومفاهیمی ازاین دست وبیشتربه آن هایی که کودکان بیشترمی پسندند توجه کرد : بررسی ، مشاهده وتمرکز روی چگونگی راه رفتن ، تعدادپاها وشکل آن ها ، پروازکردن، شناکردن ، آهسته وتندراه رفتن ، محل زندگی وبررسی آن ، فایده ومضرات جانوران ، حیوانات اهلی ووحشی ، کاشت،داشت وبرداشت، فصل ها، دام ودامداری، حشرات،وسایل نقلیه ، پوشاک، باران وآب، وسایل گرم کننده، نان وگندم ، صبحانه واهمیت آن . درهربخش ازمحتوای کتاب یامشاهدات ، می توان طرح هاوتصاویری ازنمونه های درست(مثال مثبت) و نادرست (مثال منفی) رادرنظرگرفت تاکودک بارنگ آمیزی وکامل کردن موارد به فعالیت بپردازدو نیز[پرسش های متوالی تفکر برانگیزو تمرکزدهنده درنظرگرفت تاکودکان راهنمایی شوند و به اهداف گوناگون عاطفی ، روان حرکتی وشناختی دست یابد وبه میزان معینی ازتمیز و تشخیص مواردارائه شده ، برسند. دراین زمینه رعایت اصول آموزش ازجمله نظارت وراهنمایی مربی ازاهمیت ویژه ای برخورداراست.] (5- 1 تا 16) آب وهواوفصول ، نقش خورشید ، باد وباران ، دماسنج ، روزوشب ، سنگ هاوتجارب گوناگون باآن،مثل: مجسمه سازی ، وزن کردن ، جمع آوری وشمارش سنگ های جمع آوری شده دریک گردش علمی ، تصویرهای ماسه ای ،آهن ربا و خواص آن وفعالیت های متنوع به وسیله انواع معمولی واسباب بازی آن مانند[ مگ مغناطیسی ومشابه آن] ، اثرات جاذبه زمین ، ماشین های ساده ، اصطکاک ، اهرم ، سطح شیبدار ، قرقره ، طبقه بندی هابراساس رنگ ماشین ها وسایراشیای واقعی یااسباب بازی ، صدا ، تولیدصداوتشخیص آن به وسیله کودکان ، نوروفعالیت های مربوط به آن مثل جعبه یافضای تاریک ، انعکاس نور، الکتریسیته . ساختن وتجربه واقعی بافرفره کاغذی ، تکان خوردن پرچم ، حرکت بادبادک برای احساس هوای اطراف ، [ صحبت و بحث درباره مسائل واقعی کودکان مانند بادبادک هواکردن ، موشک و... ] ، لمس یخ ومشاهده ذوب شدن آن هنگام گرم شدن . (8-246تا402 ) اطلاعاتی درزمینه هوا،فوایدآن وکارهایی که انجام می دهد (8ص 200 ) ، [اجرای پانتومیم ( نمایش بی کلام] ، تهیه ی آلبوم های گوناگون . (8ص 67 ) ، مشاهده وتجربه مستقیم ماندن یافرورفتن اجسام درآب (8ص 78 ) زندگی گیاهان باانجام گردش علمی وجمع آوری برگ ها، گل ، پوست ، ساقه ، شاخه و... وطبقه بندی آن ها ، آزمایش تغییرات برگ هاومشاهده آن ، چگونگی تشکیل دانه ها وبخش های آن، پراکندگی دانه ، رشددانه وجهت آن ، کاشت یک گیاه ، مراقبت ومشاهده تغییرات آن ، نیازهای یک گیاه ، کاشت گیاهان گوناگون درباغچه ، ارتباط انسان وگیاهان ، زندگی حیوانات ، بدن انسان (8ص 82 تا 93 ) معرفی انواع میوه هادراشعارموزون ، رنگ آمیزی ، نقاشی ، انگشتی ، چاپ ، کولاژ ، برجسته سازی ،فعالیت های نمایشی (8ص 105 ) بازی هاوپرسش های خلاق وفکری مانند چه می شداگر...؟ درهنگام بارش باران زیر کدام گیاه پناه می گیرید ؟ چرا ؟ حدس زدن نام بابیان ویژگی ها . مثل : یه چیزسفید ، شیرین ، سفت [قند] (8ص 109 ) ازفعالیت های مفیددیگردردوره پیش دبستانی ودبستان می توان به این موارداشاره کرد : لمس کردن اشیای داخل جعبه وگفتن نام باچشمان بسته ، انتخاب وسایل مشابه ازدوپاکت یاجعبه ، تشخیص صداهای ضبط شده ، تقلیدصدای حیوانات بابازی عموزنجیرباف و... ، کارتهای رنگی وجورکردن وطبقه بندی آن ها ، جورکردن تصاویربریده شده (پازل های دست ساخته) ، طرح معماها ، بازی غلطه آی غلطه ، برداشتن چیزی و پرسش از موارد گم شده ، طرح پرسش درموردآثاربرخی اتفاقات به این صورت : اگر تخم مرغی بیفتد ............ . به بادکنک سوزن بزنیم .......... ، تجربه های مختلف باآب ، کارباذرّه بین ، بازی باشن وخاک ، تقلید حرکت حیوانات ، ساختن یک خانه مقاوم ، ترازوووزن ، مشاهده دقیق یک شیء مثل برگ ، سنگ ، حیوان و ... وتوصیف وبیان ویژگی های آن ها . انواع لگوهاوپازل که به صورت سلسله مراتبی ازساده به پیچیده طراحی شده یاتوسط مربی ومعلّم برنامه ریزی واجرامی شوندتاموقعیتی راجهت توسعه تفکروخلاقیت فراهم نمایند . (10 –11 تا 80) همچنین [کاشتن یک دانه ورشد آن ، پرورش کرم ابریشم ، به جوجه تبدیل شدن تخم ورشدآن وتصویری کردن این موارد ودرست کردن آرشیو ومجموعه می توانددرآموزش بسیاری ازمفاهیم به خوبی عمل کند ] لازم است به اين نكته ي اساسي توجه كافي صورت گيرد كه مربي به منظور رسيدن به هدف پرورش قدرت ابداع وابتکار ، وسايل را از محيط بلافصل كودك تهيه كند و يا بسازد.(8ص 50 ) [ نظر مربی بزرگ جناب دکرولی دراین زمینه قابل تأمل است ] چگونگی تنظیم فضاومحیط آموزشی محیط آموزش علوم واثرات آن دریادگیری کودک درپژوهش های صورت گرفته ، ثابت شده است که محیط یادگیری نسبت به تغییرات برنامه درسی ، دارای تأثیربیشتری بوده است . (15ص 44 ) [محیط پیش دبستانی ، گوشه وکنارحیاط واطاق های آن می تواندکودک رابه فعالیت ، جستجو ، اندیشه وتحقیق وادارد. گل وگیاهان گوناگون ، محلی برای نگهداری پرندگان ، و.سایل بازی ، مکعب های بزرگ ، بیل وسطل وماسه، تاب وسرسره ، دابره های گوناگون رسم شده درحیاط ، خطی مستقیم برای تعادل ، باغچه باوسایل باغبانی . اطاق رابه بخش های مختلف ومتعلق به موضوعات خاص تقسیم نمودن ، مانند محل تصاویروپوسترها ، کتابخانه ، خانه عروسک ها ، وسایل نقاشی وکاردستی ، وسایل نمایش ، جعبه عجایب مخصوص کشفیات تازه ، ظرف گل یاخمیرمجسمه سازی ، وسایل کارگاهی ، انواع دانه ومهره ها ، گوش ماهی وصدف ها ، قطعه های چوب به اشکال گوناگون ، برگ های خشک شده ، تکه های پارچه ونخ ، قوطی کبریت ، قرقره های خالی و ... ، شبیه سازی فروشگاه کوچکی درکلاس می توانددررشدوگسترش روحیه اکتشاف ، خلاقیت و ایجادنگرش های علمی موثرواقع شود .] محیط مطلوب آموزشی علوم بایدطوری باشدکه یادگیرندگان بتوانندازکلاس های مختلف استفاده کنندو تصاویر ، نمونه هاوبررسی های شخصی خودراموردمطالعه قراردهند. میزوصندلی هابیشترقابل جابه جایی باشندوطوری ساخته شده اندکه می توان آرایش آن هاراتغییردادوبنابه نوع فعالیت آن هارابه شکلهای گوناگونی دورهم گردآورد .امروزه تلفیق آزمایشگاه وکلاس وایجادیک محیط آموزشی مناسب لازم می آیدتاروش عملی (آزمایشگاهی) مورداستفاده قرارگیرد . به طورکلی باید آزمایشگاه راازدرون چاردیواری مدرسه فراتربرد وآن رابه مزارع محلی ، کارگاهها وموسسات ، برکه هاونهرها و ... انتقال داد . (15ص 109) آزمایشگاه مدرسه برای فراهم آوردن بهترین امکانات برای دانش آموزان ، می تواند با تغییراتی حتی اندک بدین صورت طراحی وآماده شود : دویاچندمیزچوبی 5/1 متری بسته به فضای کلاس وتعدادانش آموزان ، چارپایه های سبک ، قفسه هاوگنجه ها ، فضای دوقسمتی کارتئور ی و آزمایشگاهی مانند نمونه زیر ، میزنمایش ،هواکش ، یک لگن مناسب شستشوی وسایل ، باتری خشک مناسب از 5/1 تا 12 ولت ، چراغ الکلی مناسب . (15ص 108) فضای پیشنهادی درس علوم وسایردروس آزمایشگاهی وکارگاهی می توان به این شکل باشد : چنانچه شاگردان به دلیل کمبودفضا وموادووسایل آزمایشگاهی ، وسایلی رادر منزل بسازند و آزمایش هایی رادر آنجا انجام دهندوباخودبه کلاس بیاورند، به راحتی می توانند به بسیاری ازمفاهیم علمی ومهارت های موردنظردست یابند. یادگیری حاصل ازوسایل دست سازشامل فراهم آمدن فرصت های فراوان جهت شرکت فعال در طراحی ، ابتکارو خلاقیت و کاربرد سطوح بالای تفکراست . درحقیقت کودکان به جای تماشای تجارب وفرآورده های علمی ، مستقیماً درفعالیت علمی و تولید یک فرآورده درگیرمی شوند وعادت می کنندکه درزندگی روزمره نیزازعلم استفاده نمایند. (6 -76) به جهت یادگیری مفاهیم باروش های غیرمستقیم وفعال ، فضای کلاس بایدبه گونه ای تنظیم شودکه کودک بتواند آزادانه ازفعالیتی به فعالیت دیگربپردازد.در کلاسهای مراکزپیش دبستانی می توان هربخشی ازکلاس رابه امکانات و وسایل خاصی اختصاص داد. بخشی تحت عنوان مرکزعلوم باوسایلی چون : سنگ های متفاوت بارنگ و اندازه های گوناگون ، تصاویر و مدل هایی ازحیوانات وگیاهان ، آکواریوم حاوی ماهی و سایر آبزیان کوچک ، یک قفس کوچک باپرنده وحیوانات دیگر ، وسایل مختلف برای اندازه گیری قد ووزن و درجه حرارت ، چرخ هاوماشینهای ساده ، شن ، مایعات ، چوب و شیشه و... (22-130) + نوشته شده در جمعه سیزدهم دی 1387ساعت 13:43 توسط باقررمضان زاده | آرشیو نظرات صفحه نخست پروفایل مدیر وبلاگ پست الکترونیک آرشیو وبلاگ عناوین مطالب وبلاگ نوشته های پیشین آذر 1390 مهر 1390 شهریور 1390 تیر 1389 خرداد 1389 اردیبهشت 1389 آذر 1388 مهر 1388 مرداد 1388 تیر 1388 خرداد 1388 اردیبهشت 1388 فروردین 1388 اسفند 1387 بهمن 1387 دی 1387 RSS POWERED BY BLOGFA.COM

نوشته شده توسط اسدا... احمدی در تاریخ سه شنبه دهم مرداد 1391 با موضوع